De slag om Vliegveld Valkenburg Zh

begon op 10 mei 1940..

 Fallschirmjagers boven het vliegveld van Valkenburg Zh op 10 mei 1940. Foto bron: www.mei1940.nl ©.
Fallschirmjagers boven het vliegveld van Valkenburg Zh op 10 mei 1940. Foto bron: www.mei1940.nl ©.

Mijn opa en oma van mijn vaders kant heb ik goed gekend. Althans, vooral mijn oma die ruim 90 jaar oud mocht worden. Mijn opa is helaas veel eerder overleden. Van hem staat mij voornamelijk een vaag beeld bij. Vooral de contouren van een oude man die in een stoel zit. Helaas mocht ik nooit echte gesprekken met hem voeren. Daar was ik nog veel te klein voor. Mijn oma daarentegen heb ik veel langer gekend en van haar mocht ik veel meekrijgen over de oorlogsjaren. Nu wil het bij toeval zo zijn dat de boerderij van mijn oma (althans, van haar ouders familie Jan van Egmond en later van haar broer Henk van Egmond) op de rand van het vliegveld Valkenburg Zh (aan de Broekweg) lag (wat heden dag nog steeds het geval is, al heet de weg nu Oude Broekweg). 

Boerderij aan de Broekweg
Boerderij aan de Broekweg

Toen de Duitsers op 10 mei 1940 ons land binnenvielen was dit vliegveld één van de doelen. Fallschirmjägers van het FJ regiment 2 (gevolgd door de luchtlandingstroepen van het Infanterie Regiment 47) sprongen dan ook (boven het vliegveld en haar weilanden) uit de Junkers 52/3m vliegtuigen met als doel dit vliegveld zo snel mogelijk in te nemen. Dit was belangrijk zodat de luchtlandingstroepen van het Infanterie Regiment 47 (onderdeel van de 22e Luftlande Infanteriedivision) op deze vliegvelden konden landen. Hieronder een foto van een originele Erkennungsmarke van het Infanterie Regiment 47. Een vroeg exemplaar aangezien deze van aluminium is gemaakt. 

Na 5 dagen vechten was het echter allemaal voorbij. Ondanks dat de Nederlanders in Valkenburg Zh aan de winnende hand waren capituleerde ons land en moest men de strijd opgeven. De aanval van de Duitsers was gericht op het bestuurscentrum Den Haag. De Duitsers wilden circa 15000 troepen afzetten op de drie omliggende vliegvelden Ockenburg, Ypenburg en Valkenburg. De afgezette troepen zouden vervolgens naar het centrum van Den Haag optrekken om haar in te nemen en feitelijk het bestuur over Nederland over te nemen. Makkelijk gedacht door de Duitsers, moeilijk gedaan. Uiteindelijk stuitte de Duitsers op felle tegenstand van de moedige Nederlandse troepen wat resulteerde in een volkomen mislukking van het Duitse plan. De Duitsers leden dan ook zware verliezen. Zo verloren ze circa 75% van hun transportvliegtuigen (ongeveer 222 Junkers Ju-52) inclusief haar ervaren piloten. Het schijnt dat de Duitse generaal Kesselring na de oorlog heeft verklaard dat de Duitsers deze verliezen gedurende de oorlog maar moeilijk konden compenseren. Dit verlies als ook de tegenvallende resultaten zal voor de Duitsers ongetwijfeld mede een rol hebben gespeeld in het uiteindelijke afblazen van de plannen om Engeland binnen te vallen.

Als kleine jongen vertelde mijn oma mij vele verhalen over de Duitse inval in mei 1940. Omdat de boerderij aan de rand van het vliegveld lag werd het onmiddellijk bij de strijd betrokken. De Nederlandse soldaten op wacht bij het hek van het vliegveld stonden in verbazing naar het geheel te kijken. Het werd ze al snel duidelijk dat de oorlog was uitgebroken. De familie besloot te vluchten. Vader en moeder, zoon Henk (Hendrik) en dochter Maria (mijn oma). Niet over de Broekweg maar via het grasland ging het richting Valkenburg. Dit was niet zonder gevaar omdat de strijd in alle hevigheid was losgebarsten. Ze vluchten naar het (toen nog) veilige dorp Valkenburg Zh, zo'n vijfhonderd meter. Bij familie in het dorp was het al snel toch paniek, immers wat nu? Het was melkenstijd maar de strijd op het vliegveld was nog lang niet afgelopen. Velen vliegtuigen landden op het vliegveld. Maar omdat het vliegveld nog niet af was zakten de gelande Junker transportvliegtuigen weg in de grond wat nieuwe landingen op het vliegveld wist te voorkomen.  Nederlandse soldaten in grote paniek vluchtten het dorp binnen. Daarachter aan kwamen de eerste Duitsers. Burgers werden weggevoerd over de Broekweg richting vliegveld, allemaal met de handen omhoog. Henk vertelde ooit dat hij zijn koeien boven al het strijdgeweld hoorde schreeuwen. Hij had het met ze te doen. Dat zag zijn vader Jan van Egmond, die vertelde zijn zoon dat geld van de verkoop van varkens nog onder zijn kussen was blijven liggen. Henk besloot daarop om terug te keren. 

Henk had twee dwingende redenen om naar zijn boerderij terug te keren: het geld onder het kussen van zijn vader enerzijds en anderzijds moesten de koeien gemolken worden. Henk en een medewerker liepen samen de Broekweg op en konden zonder narigheid de boerderij bereiken. Ze wilden direct naar de koeien toe lopen en de hekken van het weiland sluiten. Helaas verscheen daar ook een Duitse soldaat die ze wegstuurde naar het woonhuis op de boerderij. In de woning van Henk aangekomen zagen ze in keuken een stuk of vijf Duitse officieren aan de tafel zitten. Op de tafel was radio apparatuur opgesteld, de draden hingen uit het openstaande raam wist Henk zich nog te herinneren. Maar goed, Henk wilde maar 1 ding zo snel mogelijk geregeld hebben, en dat was het melken van de koeien. Henk zag echter dat er in zijn stal ondertussen een 60 tot 70-tal Valkenburgers waren opgesloten. Hieronder een foto van de stal door mij gemaakt in juni 2014.

Ook zaten er wat Nederlandse krijgsgevangenen tussen. Henk vroeg of een paar mensen hem konden helpen. Dit bleek succesvol, want even later zaten er meerdere burgers koeien te melken. Volgens Henk moet dat omstreeks halfnegen 's morgens zijn geweest want toen kwamen de granaten, die de Nederlandse soldaten uit duinen afschoten. De granaten kwamen steeds dichterbij. Het doelwit waren o.a. de op het vliegveld gelande Junker vliegtuigen die dan ook bij de tientallen in brand werden geschoten. Onderstaande foto laat zien dat er ook een afzwaaier tussen bleek te zitten. Deze raakte de boerderij van Henk. Het gat in de stalen balk is nog te zien. 

Na de inslag hielden de melkers het voor gezien. Ze vluchtten allemaal snel weer het huis in. Maar goed, de koeien waren weer even "gered" dacht Henk. Nu de andere missie nog volbrengen moet Henk gedacht hebben, het geld onder het kussen. In de woning liep Henk voorzichtig richting de trap naar de slaapkamer van zijn vader. Plotseling voelde hij koud staal tegen zijn nek aandrukken. Een Duitse soldaat hield een geladen Luger tegen zijn nek en vroeg hem waar hij mee bezig was.  Henk gaf aan dat hij wat kleding wilde pakken. Helaas bleek de Duitser het niet te vertrouwen en liep dan ook met Henk mee. Het lukte Henk in eerste instantie niet om het geld onder het kussen te pakken te krijgen. Maar soms moet je een beetje geluk hebben. Er klonken rare geluiden uit een aangrenzende slaapkamer. De Duitse soldaat ging op verkenning en liep de andere kamer in wat Henk de mogelijkheid gaf om het geld te pakken. Hij stopte de biljetten in zijn broek. Uiteindelijk kwam hij en zijn medewerker weer in de stal terecht. Daar schuilden nog steeds de eerder genoemde Valkenburgers. Voorlopig was het weer wachten totdat hij er tussenuit zou kunnen knijpen richting zijn familie die nog steeds in het dorp Valkenburg bij familie schuilde. Om twaalf uur 's middags stopten de Nederlandse soldaten met vuren vanuit de duinen. In de stal werd het leven weer wat dragelijker. 

Hieronder een foto van de stal aan de achterzijde met de deur vanuit de stal naar het weiland uitkijkende op het vliegveld. Foto door mij gemaakt in 2021.

Henk vertelde dat ze allemaal het gevoel hadden dat de Nederlandse soldaten het vliegveld en de boerderij zouden gaan innemen. Ook de Duitsers waren extreem zenuwachtig, die zagen ook dat het niet zo lekker voor ze liep. Om ongeveer 16.00 uur schreeuwden de Duitsers dat iedereen uit de stal moest komen. De burgers en krijgsgevangenen moesten bij elkaar gaan staan. Iedereen werd via de Broekweg naar het dorp afgemarcheerd. Henk zag tot zijn grijnzen dat zijn blauwe zondagse pak stiekem door een Nederlandse krijgsgevangene was aangetrokken om zo als burger door te kunnen gaan. Er bleken er meerdere te zijn die nu met zijn kleren rondliepen, ze hadden de uniformeren verstopt op de zolder van de boerderij (helaas heeft de familie deze uniformen niet bewaard, tot grote teleurstelling van uw auteur). Tijdens het afmarcheren over de gevaarlijke Broekweg (deze lag in de vuurlinie) liepen de Duitsers ernaast. Ze gebruikten Henk en de andere burgers als dekking. Ook dat nam Henk ze niet in dank af. Hieronder een afbeelding vanuit mijn eigen collectie. Het betreft een Duitse soldaat zoals ze er in mei 1940 rondom het vliegveld Valkenburg Zh bij liepen. 

Verder is mij alleen bekend dat Henk zijn ouders en zuster (mijn oma) wegbracht naar het gemeentehuis in Valkenburg Zh waar ze zich bij de stoet voegden die het dorp verlaten mocht. Dit is zover mij bekend ook gelukt. Henk zelf kwam terecht in de kelder van Piet van Dijk op de Middenweg. Henk heeft de oorlog overleefd en nog veel verhalen (samen met mijn oma) gedeeld. 

Hieronder een foto van het dorp nog voor de slag in mei 1940. Boven de Rijn ligt Rijnsburg met de Valkenburgerweg tussen de weilanden goed zichtbaar. 

Als gevolg van de felle gevechten lag het dorp grotendeels in puin. Helaas zijn er ook burgerslachtoffers gevallen. Aan de buitenrand van het dorp is een gedenksteen te vinden ter nagedachtenis aan een aantal Valkenburgers die bij de slag zijn omgekomen.

De kerk was, als gevolg van Nederlands artillerievuur, zwaar beschadigd en niet meer veilig voor de omwonenden. Als gevolg daarvan moest men de kerktoren uiteindelijk omhalen. Er werden explosieven aangebracht en op 26 juni 1940, met één druk op de knop, was de kerktoren niet meer. Onderstaande foto van mijn oma heb ik lang geleden als kleine jongen van haar in bewaring gekregen. Dit maakte uiteraard veel indruk op mij als klein jochie. Na de oorlog (ik meen pas in de jaren 90 van de vorige eeuw) is de toren weer in oude glorie teruggebracht en tot op de dag van vandaag weer te bewonderen.  

Uitgebreide geschiedenis van de aanval op vliegveld Valkenburg in mei 1940 is hier te vinden. Een korte samenvatting van de Duitse eenheden die zijn ingezet is hier te vinden.